Sámegiella ja -kultuvra

Sámegiella ja -kultuvra

Sámegiela ja kultuvrra skuvlejupmi lea guovddáš sajis seailluheamen ja ovddideamen sámekultuvrra. Bargu, mii dahkko sámeguovllus ja dan olggobealde, lea dehálaš olles sámeservodaga identitehta ja giela eallinfámolašvuođa geahččanguovllus. Mii fállat sámegiela ja -kultuvrra skuvlejumi davvisámegielas, nuortalašgielas ja anárašgielas.

  • Nuortalašgiella

    Nuortalašgiela árbevirolaš geavahanguovlu ollá Norgga Njávdámis (Njauddâm/Neiden) Ruošša Beahcámii ja Doallána (Tuuloma) Lappii. Guovlu lea dán áigge golmma stáhta rájáid dihtii bieđggus. Nuortalašgiella lea seilon buoremusat Suoma bealde, gos nuortalaččaid ásahusa guovddážat ledje Čeavetjávrri (Čeʹvetjäuʹrr), Njellima (Njeäʹllem) ja Keväjärvi (Keväjäuʹrr) gilit. Nuortalašgiella gullá nuorti sámegielaide ja lea earenoamáš mearkkašahtti oassi nuortalaččaid kultur- ja identitehtaárbbis. Nuortalašgiela hállet birrasii 300-400 olbmo. Dan čállingiella álge ovddidit easkka 1970-logus ja dan vuođđun váldui Suonjila suopman. Nuortalašgiella lea okta Anára njealji virggálaš gielas ja dan ealáskahttet dán áigge máŋggaid vugiiguin.

  • Anárašgiella

    Anárašgiella ja -kultuvra leat dehálaš oassi sámekultuvrra máŋggahámatvuođas Suomas. Anárašgiella gullá urálalaš gielaid sámejovkui. Giellaoahpu dáfus dat lea mohkkái. Ja das lea rikkis sojahanvuogádat ja máŋggat sadjehámit. Anárašgiella lea árbevirolaččat hállojuvvon Anárjávrri birrasis. Anárašgiela hállet sullii 300–400 dan mielde, mo giela máhttin meroštallojuvvo. Hálliid mearri lea dássidit lassáneamen gillilis giellaealáskahttinbarggu ánssus.

  • Davvisámegiella

    Dihtetgo, ahte suomagiela mursu-sátni lea davvisámegillii ”morša” ja sámegielaid árbin leat Suomas sihke sánit ”mursu” ja ”norsu (elefánta)”? Davvisámegiella hállojuvvo Suomas, Norggas ja Ruoŧas. Davvisámegiela siseatnama suopmanjoavku juohkása nuorta- ja oarjesuopmaniidda. Nuortasuopmana hállanguovllut leat omd. Kárášjohka, Ohcejohka, Gáregasnjárga ja oarjesuopmana fas omd. Guovdageaidnu, Heahttá ja Vuohčču. Davvisámegielas lea iežas čállingiella ja riektačállinnjuolggadusat, muhto das ii leat normerejuvvon jietnadeapmi, nappo buohkat hállet/hupmet giela iežaset suopmana mielde. Davvisámegielas leat anus ee. bustávat č, đ, ŧ, š, ŋ, ž, á. Ovdamearkka dihtii bustáva đ jietnaduvvo dego álgu eaŋgalašgiela sánis this ja š dego eaŋgalasgiela sh. Bures boahtin stuđeret davvisámegiela!